Mỗi năm, con người tạo ra khoảng 2,5 tỷ tấn chất thải thực phẩm, phần lớn được đưa đi chôn lấp tại các bãi rác. Đây là một trong những nguyên nhân chính gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và thúc đẩy biến đổi khí hậu toàn cầu.
Chất thải thực phẩm là gì?
Đó là các phần thức ăn không được sử dụng, bao gồm thức ăn thừa sau bữa ăn, thực phẩm hết hạn, các mảnh vụn rau củ, vỏ trái cây, phần dư sau sơ chế và chế biến. Chúng là một phần lớn trong rác sinh hoạt hàng ngày và bắt nguồn từ cả lãng phí tiêu dùng lẫn thất thoát trong sản xuất — từ thu hoạch đến bảo quản, vận chuyển.
Tại Việt Nam, mỗi ngày có khoảng 60.000 tấn rác sinh hoạt phát sinh, trong đó phần lớn được xử lý bằng phương pháp chôn lấp không hợp vệ sinh, dẫn tới ô nhiễm đất, nước và khí quyển — đặc biệt ở các thành phố lớn như TP. Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Cần Thơ
Ảnh hưởng của rác thải thực phẩm đến đời sống con người
- Ảnh hưởng đến môi trường sống và sức khỏe con người: Khi chất thải thực phẩm bị đổ vào bãi rác và phân hủy trong điều kiện thiếu oxy, chúng giải phóng khí mê-tan (CH₄) — một loại khí nhà kính mạnh hơn khoảng 25 lần so với CO₂. Mê-tan tồn tại trong khí quyển khoảng 12 năm và góp phần đáng kể vào 20% tổng lượng khí nhà kính toàn cầu. Ngoài ra, rác thực phẩm phân hủy còn tạo ra nước rỉ rác, thấm vào đất và nguồn nước ngầm, gây ô nhiễm môi trường sống. Điều này làm gia tăng nguy cơ các bệnh liên quan đến tiêu hóa, hô hấp và da liễu, đặc biệt tại những khu vực gần bãi rác hoặc hệ thống xử lý rác quá tải
- Gánh nặng kinh tế và chi phí xã hội: Việc thu gom, vận chuyển và xử lý loại rác này tiêu tốn nguồn lực lớn từ ngân sách nhà nước. Khi rác không được phân loại, chi phí xử lý tăng cao do các nhà máy phải xử lý hỗn hợp rác phức tạp, làm giảm hiệu suất công nghệ hiện đại như đốt rác phát điện hay tái chế. Việc sản xuất hơn mức cần thiết rồi sau đó bỏ đi thực phẩm khiến tài nguyên thiên nhiên quý giá bị lãng phí, nhiên liệu và năng lượng dùng cho trồng trọt, thu hoạch, chế biến và vận chuyển. Hệ quả là đất đai dần bị suy thoái, cảnh quan tự nhiên biến đổi và đa dạng sinh học bị đe dọa.
- Cản trở mục tiêu phát triển bền vững: Rác thải thực phẩm là một thách thức lớn đối với mục tiêu phát triển bền vững. Khi không được tái chế, nguồn rác hữu cơ này trở thành gánh nặng môi trường thay vì là nguồn tài nguyên tiềm năng có thể chuyển hóa thành phân bón hữu cơ, năng lượng sinh học hoặc thức ăn chăn nuôi. Việc không kiểm soát tốt rác thải thực phẩm còn làm gia tăng phát thải khí nhà kính, đi ngược lại các cam kết giảm phát thải và ứng phó với biến đổi khí hậu. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến tương lai của các thế hệ sau, cả về môi trường sống lẫn nguồn tài nguyên.
Để giảm tác động này, ngoài các chiến lược xử lý rác hiện đại, điều quan trọng nhất là nâng cao ý thức tiêu dùng: sử dụng thực phẩm tiết kiệm, mua vừa đủ và hạn chế lãng phí. Những thay đổi nhỏ từ mỗi cá nhân sẽ góp phần lớn vào bảo vệ môi trường và phát triển bền vững cho tương lai.
Ban Truyền thông Green Hero/ Y Bình
